به گزارش پایگاه تحلیلی خبری «آراز سسی»، وقتی صحبت از اقتصاد شهرستان پلدشت به میان می‌آید نمی‌توان از کشاورزی و آب جدا از یکدیگر سخن گفت، در این شهرستان مرزی جایی که رودخانه ارس در کنار دشت‌ها و اراضی کشاورزی قرار گرفته آب یکی از مهم‌ترین عناصر شکل‌دهنده به زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم است.
پلدشت در شمال استان آذربایجان‌غربی و در حاشیه رودخانه مرزی ارس قرار دارد، این موقعیت جغرافیایی در کنار دشت‌های حاصلخیز و ظرفیت‌های آبی منطقه زمینه مناسبی برای فعالیت‌های کشاورزی فراهم کرده است، منابع موجود نیز نشان می‌دهد فعالیت اصلی مردم شهرستان در حوزه کشاورزی و دامداری قرار دارد.
اینجا زمین تنها یک قطعه خاک نیست، برای بسیاری از خانواده‌های روستایی، سرمایه‌ای است که هزینه زندگی، تحصیل فرزندان، خرید نهاده‌ها، تأمین خوراک دام و بسیاری از نیازهای خانوار از محصول آن تأمین می‌شود، به همین دلیل هر تغییری در میزان دسترسی به آب، خیلی زود خود را در میزان تولید، درآمد و حتی تصمیم خانواده‌ها برای ادامه زندگی در روستا نشان می‌دهد.
ارس؛ فرصت آبی یک شهرستان مرزی
رودخانه ارس برای پلدشت فقط یک مرز طبیعی نیست، این رودخانه بخشی از هویت جغرافیایی منطقه را شکل داده و در کنار منابع و تأسیسات آبی موجود، ظرفیت مهمی برای توسعه کشاورزی ایجاد کرده است.
شهرستان پلدشت در محدوده‌ای با اقلیم نیمه‌خشک قرار گرفته و همین موضوع اهمیت منابع آبی را دوچندان می‌کند. در چنین اقلیمی، بارندگی به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیاز بخش کشاورزی باشد و استمرار تولید، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای تأمین و توزیع آب است.
از سوی دیگر، تجربه چند دهه گذشته در پلدشت نشان داده است که هرگاه زیرساخت‌های آبی توسعه پیدا کرده ظرفیت‌های کشاورزی نیز امکان رشد بیشتری پیدا کرده‌اند، اجرای طرح‌های آبیاری و توسعه شبکه‌های انتقال آب در منطقه بخشی از همین مسیر بوده است.
هر هکتار زمین آبی می‌تواند به معنای افزایش تولید، ایجاد درآمد و حفظ یک خانوار در روستا باشد.
وقتی آب دیر می‌رسد
کشاورزی با زمان معنا پیدا می‌کند، بذر باید در زمان مناسب کاشته شود، محصول باید در مرحله مشخصی آبیاری شود و کوچک‌ترین اختلال در روند تأمین آب می‌تواند نتیجه ماه‌ها کار و هزینه را تغییر دهد.
کشاورزان پلدشت نیز در سال‌های گذشته دوره‌هایی از فشار و تنش آبی را تجربه کرده‌اند، تنش آبی در بخش کشاورزی الزاماً به معنای نبود کامل آب نیست؛ گاهی کاهش میزان آب، گاهی تأخیر در تخصیص، گاهی افت منابع و گاهی ناکارآمدی در انتقال و توزیع، می‌تواند برای کشاورز به یک بحران تبدیل شود.
در سال‌هایی که منابع آب با محدودیت مواجه می‌شود، کشاورز ناچار است میان کاهش سطح زیر کشت، تغییر نوع محصول، کاهش دفعات آبیاری یا افزایش هزینه‌های تأمین آب یکی را انتخاب کند.
در واقع، بحران آب در مزرعه پیش از آنکه در آمار تولید دیده شود در تصمیم‌های روزمره کشاورز خود را نشان می‌دهد.
روایت علی؛ آب یعنی ادامه زندگی
علی، یکی از شهروندان پلدشتی ساکن روستا، کشاورزی را مهم‌ترین منبع درآمد بسیاری از خانواده‌های روستایی می‌داند.
او می‌گوید: «برای خیلی از خانواده‌های روستا، کشاورزی شغل اصلی است، وقتی زمین محصول خوبی بدهد، درآمد خانواده هم بهتر می‌شود؛ اما اگر آب به اندازه کافی یا در زمان مناسب نرسد، تمام برنامه کشاورز به هم می‌ریزد.»
به گفته او، کشاورز پیش از آغاز فصل کشت، هزینه‌های زیادی پرداخت می‌کند؛ از آماده‌سازی زمین گرفته تا تهیه بذر، کود، سم، سوخت و هزینه‌های مربوط به ماشین‌آلات.
علی ادامه می‌دهد: «کشاورز قبل از اینکه محصولش را بفروشد، هزینه زیادی کرده است. اگر در زمان حساس آب کافی نداشته باشد، ممکن است محصولی که برایش ماه‌ها زحمت کشیده، آن نتیجه‌ای را که انتظار دارد نداشته باشد.»
این شهروند روستایی معتقد است موضوع آب باید در برنامه‌ریزی‌های توسعه شهرستان جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.
او می‌گوید: «اگر قرار است کشاورزی پلدشت توسعه پیدا کند، باید آب آن هم پایدار باشد، نمی‌شود فقط زمین را توسعه داد و برای آب برنامه نداشت.»
کشاورزی؛ موتور اقتصاد روستا
اهمیت آب در پلدشت زمانی بهتر دیده می‌شود که زنجیره اقتصادی کشاورزی را از مزرعه فراتر ببریم.
کشاورزی فقط به کشاورز محدود نمی‌شود، راننده تراکتور، کارگر فصلی، فروشنده نهاده، تعمیرکار ماشین‌آلات، حمل‌ونقل، مراکز خرید محصول، صنایع تبدیلی و حتی بخش خدمات روستایی به میزان رونق کشاورزی وابسته‌اند، به همین دلیل کاهش تولید کشاورزی می‌تواند آثار خود را در بخش‌های مختلف اقتصاد محلی نشان دهد.
در مقابل، افزایش تولید می‌تواند موجب افزایش تقاضا برای نیروی کار و خدمات و در نتیجه تقویت چرخه اقتصادی شهرستان شود.
پلدشت نیز از همین قاعده مستثنی نیست، موقعیت مرزی این شهرستان یک ظرفیت مهم اقتصادی محسوب می‌شود اما برای بخش قابل توجهی از روستاها، کشاورزی همچنان پایه اصلی درآمد خانوار است، منابع منتشرشده درباره شهرستان نیز کشاورزی و دامداری را از فعالیت‌های اصلی مردم معرفی کرده‌اند.
حسن؛ خاطره سال‌های کم‌آبی
حسن، دیگر شهروند روستایی پلدشت، وقتی از آب کشاورزی صحبت می‌کند به سال‌هایی اشاره دارد که نگرانی از کمبود آب به یکی از دغدغه‌های اصلی کشاورزان تبدیل شده بود.
او می‌گوید: «سال‌ها است که کشاورزان برای آب نگرانی زیادی داشتند، وقتی آب کم می‌شود اولین چیزی که ذهن کشاورز را درگیر می‌کند این است که آیا محصولش به بار می‌رسد یا نه.»
حسن معتقد است آثار تنش آبی تنها در همان سال دیده نمی‌شود.
او توضیح می‌دهد: «اگر کشاورز یک سال ضرر کند، ممکن است سال بعد هم نتواند به راحتی هزینه‌های کشت را تأمین کند، بنابراین آب روی درآمد امسال و حتی توان کشاورز برای ادامه کار در سال بعد اثر دارد.»
به گفته او، کشاورزان با تغییرات آب و هوا و شرایط منابع آبی کنار آمده‌اند اما انتظار دارند مدیریت منابع آب به‌گونه‌ای باشد که بتوانند با اطمینان بیشتری برای کشت برنامه‌ریزی کنند.
حسن می‌گوید: «ما نمی‌گوییم منابع آب نامحدود است، خود کشاورز هم می‌داند که باید صرفه‌جویی کند، اما باید امکانات و روش‌های مناسب هم در اختیارش باشد.»
آبیاری نوین؛ راهی برای کاهش مصرف
یکی از موضوعاتی که در سال‌های گذشته در کشاورزی پلدشت مورد توجه قرار گرفته، توسعه روش‌های نوین آبیاری است.
تجربه اجرای آبیاری تحت فشار در این شهرستان نشان داده است که استفاده از روش‌های نوین می‌تواند هم در کاهش مصرف آب و هم در افزایش بهره‌وری نقش داشته باشد. سال های گذشته گوشه ای از اراضی کشاورزی پلدشت تحت پوشش آبیاری تحت فشار قرار گرفته است و توسعه این روش‌ها در برنامه‌های بخش کشاورزی شهرستان دنبال می‌شود.
همچنین در دشت یارآغلی، استفاده از آبیاری تحت فشار و روش‌های نوین آبیاری در بخشی از اراضی در افزایش عملکرد محصولات و کاهش مصرف آب مؤثر گزارش شده است.
این تجربه یک پیام روشن دارد: مسئله آب فقط با افزایش منابع حل نمی‌شود؛ نحوه مصرف آب نیز اهمیت دارد.
اگر آبی که امروز در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد با روش‌های سنتی و هدررفت بالا مصرف شود، حتی افزایش منابع نیز ممکن است در بلندمدت پاسخگوی نیازها نباشد.
رضا؛ آب کمتر، بهره‌وری بیشتر
رضا، یکی دیگر از ساکنان روستاهای پلدشت، معتقد است آینده کشاورزی منطقه به ترکیبی از «تأمین آب و مدیریت مصرف» وابسته است.
او می‌گوید: «نباید فقط دنبال این باشیم که آب بیشتری به زمین برسانیم، باید کاری کنیم همان آبی که داریم با کمترین هدررفت مصرف شود.»
رضا توسعه سیستم‌های آبیاری نوین را یکی از راهکارهای مهم می‌داند و اضافه می‌کند: «کشاورز اگر روش مناسبی داشته باشد خودش هم علاقه‌مند است آب کمتری مصرف کند؛ چون هزینه تولید پایین‌تر می‌آید و محصول هم بهتر مدیریت می‌شود.»
او البته تأکید دارد که اجرای روش‌های نوین برای همه کشاورزان آسان نیست.
به گفته رضا، هزینه تجهیزات، نیاز به آموزش و ضرورت نگهداری صحیح سیستم‌ها از مسائلی است که باید در کنار توسعه آبیاری مورد توجه قرار گیرد.
او می‌گوید: «اگر قرار است آبیاری نوین توسعه پیدا کند باید حمایت فنی و آموزشی هم وجود داشته باشد، کشاورز باید بداند چطور از تجهیزات استفاده کند تا سرمایه‌گذاری انجام‌شده نتیجه بدهد.»
مسئله فقط کمبود آب نیست
در بررسی مسئله آب کشاورزی، یک نکته مهم نباید فراموش شود: چالش آب فقط به میزان منابع محدود نمی‌شود.
فرسودگی برخی زیرساخت‌ها، هدررفت در مسیر انتقال، نحوه توزیع آب، زمان‌بندی تخصیص، روش آبیاری و الگوی کشت، همگی بر میزان بهره‌وری منابع اثر می‌گذارند.
به همین دلیل، سیاست‌گذاری درباره آب کشاورزی باید مجموعه‌ای از اقدامات را همزمان دنبال کند؛ از توسعه زیرساخت‌های انتقال و توزیع گرفته تا اصلاح روش‌های آبیاری، آموزش کشاورزان و انتخاب محصولات متناسب با شرایط منطقه.
در پلدشت، این موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا از یک سو ظرفیت‌های آبی و اراضی کشاورزی قابل توجه است و از سوی دیگر، شرایط اقلیمی نیمه‌خشک و تجربه دوره‌های کم‌آبی ضرورت مدیریت منابع را افزایش می‌دهد.
از زمین تا بازار
وقتی کشاورز محصولی تولید می‌کند مسیر آن به پایان نمی‌رسد، محصول باید برداشت، حمل، نگهداری و در نهایت وارد بازار شود.
هرچه تولید پایدارتر باشد، فعالیت‌های اقتصادی پیرامون کشاورزی نیز ظرفیت رشد بیشتری خواهند داشت.
برای پلدشت که علاوه بر کشاورزی، از ظرفیت مرزی و تجاری نیز برخوردار است، توسعه زنجیره تولید می‌تواند فرصت تازه‌ای برای اقتصاد منطقه ایجاد کند.
اما نقطه شروع این زنجیره همچنان زمین است و زمین بدون آب نمی‌تواند تولید پایدار داشته باشد.
به همین دلیل، آب کشاورزی را باید بخشی از زیرساخت اقتصادی شهرستان دانست، نه صرفاً یک موضوع مربوط به بخش کشاورزی.
روستاهایی که چشم به آب دارند
در روستاهای پلدشت، کشاورز بیش از هر گروه دیگری تغییرات منابع آب را لمس می‌کند، او نتیجه هر تصمیم آبی را روی زمین خود می‌بیند؛ از میزان آب تخصیصی گرفته تا زمان رسیدن آن به مزرعه.
علی، حسن و رضا با وجود تفاوت در نگاه و تجربه در یک نقطه اشتراک دارند: کشاورزی بدون آب پایدار نمی‌تواند آینده مطمئنی داشته باشد.
آب، مسئله امروز و فردای پلدشت
پلدشت ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه کشاورزی دارد؛ از موقعیت جغرافیایی و مجاورت با رودخانه ارس گرفته تا اراضی مستعد، سابقه کشاورزی و زیرساخت‌های آبی ایجادشده در منطقه.
اما استفاده از این ظرفیت‌ها نیازمند نگاه بلندمدت است.
توسعه کشاورزی باید همزمان با حفاظت از منابع آب، افزایش بهره‌وری، کاهش هدررفت و اصلاح الگوی مصرف دنبال شود. هر میزان توسعه سطح زیر کشت، بدون توجه به ظرفیت واقعی منابع آب، می‌تواند در آینده فشار بیشتری بر منابع وارد کند.
در مقابل، سرمایه‌گذاری در آبیاری نوین، تکمیل شبکه‌های انتقال و توزیع، آموزش بهره‌برداران و استفاده دقیق‌تر از منابع موجود می‌تواند به افزایش بهره‌وری منجر شود.
اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا پلدشت ظرفیت کشاورزی دارد یا نه؛ پاسخ این پرسش روشن است. پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان این ظرفیت را بدون فشار بیشتر بر منابع آب، پایدار و اقتصادی کرد.
تصویب طرح‌های آبیاری پلدشت در کارگروه استانی
به گزارش پایگاه تحلیلی خبری «آراز سسی»، جلسه کارگروه ماده ۱۱ جهاد کشاورزی آذربایجان‌غربی با محوریت بررسی مسائل مرتبط با تأمین آب شبکه‌های آبیاری اراضی کشاورزی استان، به ریاست سرپرست معاونت هماهنگی امور عمرانی استانداری و با حضور جمعی از مدیران و مسئولان دستگاه‌های اجرایی برگزار شد.
در این نشست، آخرین وضعیت شبکه‌های آبیاری، موانع موجود در مسیر تأمین و انتقال آب و راهکارهای اجرایی برای تسریع در روند اجرای طرح‌های مرتبط با بخش کشاورزی مورد بررسی قرار گرفت و بر ضرورت پیگیری مستمر مصوبات تا حصول نتیجه تأکید شد.
رعنا قربانی در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی پایگاه تحلیلی خبری «آراز سسی» گفت: یکی از محورهای اصلی پیگیری‌های شهرستان، توسعه زیرساخت‌های تأمین و مدیریت منابع آب با هدف رفع مشکلات کشاورزان و فراهم‌کردن زمینه بهره‌برداری مناسب از ظرفیت‌های آبی منطقه است.
وی تصریح کرد: در این جلسه با پیگیری‌های انجام‌شده اجرای شبکه فرعی آبیاری و زهکشی در اراضی روستای نصرت‌آباد به تصویب رسید که می‌تواند بخشی از نیازهای زیرساختی این محدوده را در حوزه کشاورزی پاسخ دهد.
فرماندار پلدشت افزود: همچنین طراحی و مطالعه پروژه انتقال آب با استفاده از لوله و ایستگاه پمپاژ برای بهره‌گیری از حق‌آبه ۱۰ میلیون مترمکعبی رودخانه ارس برای قراء ۱۵ گانه مورد تصویب قرار گرفت و مقرر شد این پروژه از سوی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌غربی اجرایی شود.
قربانی با اشاره به اهمیت این طرح برای کشاورزان منطقه گفت: استفاده هدفمند از ظرفیت‌های آبی موجود علاوه بر کمک به پایداری تولید در بخش کشاورزی، می‌تواند در مدیریت بهینه منابع آب و کاهش بخشی از مشکلات موجود در اراضی تحت پوشش مؤثر باشد.
وی همچنین از بررسی مسائل و چالش‌های مربوط به دشت‌های قیقاج، شیبلو و دشت نازک در این نشست خبر داد و تصریح کرد: موضوعات مرتبط با این دشت‌ها با هدف شناسایی راهکارهای اجرایی و رفع موانع موجود در حوزه تأمین و مدیریت آب مورد بررسی قرار گرفت.
فرماندار پلدشت افزود: طرح اجرای سیستم آبیاری تحت فشار از محل آب‌های سطحی رودخانه قره‌سو در حوزه شهرستان پلدشت نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده بود که با توجه به اهمیت آن در بهبود بهره‌وری آب و حمایت از کشاورزان، مورد بررسی قرار گرفت.
قربانی در پایان تأکید کرد: پیگیری طرح‌های مرتبط با تأمین آب و توسعه زیرساخت‌های آبیاری شهرستان با جدیت ادامه دارد و تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت‌های استانی و دستگاه‌های متولی، زمینه اجرای طرح‌های مصوب و رفع موانع پیش‌روی کشاورزان پلدشت فراهم شود.
پلدشت به‌واسطه موقعیت مرزی و همجواری با ارس، ظرفیت‌های متنوعی برای توسعه دارد؛ اما در روستاهای این شهرستان هنوز زمین کشاورزی مهم‌ترین سرمایه بسیاری از خانوارهاست.
تأمین آب ۵۰۰ هکتار از اراضی دشت نازک
به گزارش پایگاه تحلیلی خبری «آراز سسی»، سومین جلسه شورای حفاظت از منابع آب شهرستان چایپاره در سال جاری به‌صورت مشترک با شهرستان پلدشت و جمعی از مسئولان دستگاه‌های اجرایی مرتبط در سالن جلسات فرمانداری چایپاره برگزار شد.
در این نشست، آخرین وضعیت منابع و مصارف آب، نحوه تأمین و توزیع آب مورد نیاز بخش‌های مختلف، وضعیت کانال‌های انتقال آب و مسائل و چالش‌های حوزه آب و کشاورزی در دو شهرستان بررسی و درباره راهکارهای مدیریت مطلوب منابع آب تبادل نظر شد.
اسدزاده، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرماندار پلدشت، در گفت‌وگو با خبرنگار «آراز سسی» با تأکید بر ضرورت مدیریت دقیق و عادلانه منابع آب گفت: تأمین آب مورد نیاز کشاورزان دشت نازک، به‌ویژه در مقاطع کشت پاییزه و بهاره، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و باید برنامه‌ریزی لازم برای تأمین و رهاسازی به‌موقع آب متناسب با سهم اراضی و الگوی کشت انجام شود.
وی تصریح کرد: اراضی دشت نازک که در پایاب سد آغ‌چای قرار دارند از ظرفیت‌های مهم کشاورزی شهرستان پلدشت محسوب می‌شوند و استمرار فعالیت تولیدی در این منطقه، مستلزم تأمین پایدار و قابل پیش‌بینی آب است.
معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرماندار پلدشت با تأکید بر ضرورت تأمین و تحویل دقیق و مستمر آب در شبکه انتقال، افزود: آب مورد نیاز کانال اصلی دشت نازک در محدوده سرزمینی شهرستان پلدشت باید به‌صورت منظم و به‌موقع تأمین شود تا از بروز اختلال در فرآیند آبیاری اراضی جلوگیری شود.
اسدزاده با اشاره به کشت بهاره در دشت نازک گفت: پیش‌بینی و تأمین سهم آب مورد نیاز برای کشت بهاره این اراضی باید از هم‌اکنون در برنامه‌ریزی‌های منابع آب لحاظ شود؛ چراکه این منطقه ظرفیت کشت حدود ۵۰۰ هکتار را دارد و تأمین آب آن نقش مستقیمی در استمرار تولید و فعالیت کشاورزان دارد.
وی ادامه داد: با توجه به وابستگی معیشت بخش قابل توجهی از مردم منطقه به کشاورزی، هرگونه تأخیر یا اختلال در تأمین و توزیع آب می‌تواند تبعات مستقیمی برای بهره‌برداران داشته باشد؛ بنابراین هماهنگی مستمر میان دستگاه‌های متولی و اتخاذ تصمیمات دقیق و مبتنی بر نیاز واقعی، ضرورتی اساسی است.
معاون فرماندار پلدشت خاطرنشان کرد: مدیریت منابع آب باید با ایجاد توازن میان ظرفیت منابع، نیاز بخش کشاورزی و الزامات الگوی کشت انجام شود و در این چارچوب، برنامه‌ریزی پیش‌نگرانه برای دوره‌های کشت و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و متولیان منابع آب، می‌تواند از بروز مشکلات در فصل بهره‌برداری جلوگیری کند.
در پایان این نشست نیز بر استمرار هماهنگی میان مسئولان دو شهرستان، پیگیری وضعیت کانال‌های انتقال و برنامه‌ریزی برای تأمین و رهاسازی به‌موقع آب مورد نیاز اراضی کشاورزی تأکید شد.
از این رو، حفظ و تقویت کشاورزی نیازمند سیاستی است که آب را در مرکز برنامه‌ریزی توسعه قرار دهد؛ سیاستی که همزمان به تأمین پایدار، مصرف بهینه، تکمیل زیرساخت‌ها، کاهش هدررفت و حمایت از کشاورز توجه کند.
در نهایت، آینده بسیاری از روستاهای پلدشت را می‌توان در یک تصویر خلاصه کرد: زمینی که آماده کشت است، کشاورزی که برای فصل جدید برنامه‌ریزی می‌کند و آبی که باید در زمان مناسب به مزرعه برسد.
اگر این چرخه درست کار کند، نتیجه تنها افزایش محصول نیست؛ اشتغال حفظ می‌شود، درآمد خانوارها تقویت می‌شود، فعالیت‌های اقتصادی پیرامون کشاورزی رونق می‌گیرد و روستاها همچنان محل زندگی و تولید باقی می‌مانند.
برای پلدشت، آب کشاورزی یک موضوع بخشی نیست؛ مسئله‌ای راهبردی برای آینده اقتصاد منطقه است.
انتهای خبر/
